Melle Wynia

Artikel gepubliceerd op woensdag 9 november, 2011

Gnome Shell: elegantie, innovatie en efficiëntie

Begin dit jaar is de opvolger van Gnome2 gelanceerd: Gnome3, oftewel de Gnome Shell. Een grote stap. In de Shell zijn bestaande concepten en innovaties in één gebracht door ontwerpers en ontwikkelaars om een elegante maar efficiënte werkplek te creëren.

In dit artikel zal ik een aantal details in Gnome3 (in Ubuntu 11.10) uitlichten.

Kort uitgelegd: Linux & Ubuntu & Gnome

Vaak hoor je mensen zeggen dat ze Linux draaien, maar meestal bedoelen ze daarmee dat ze een Linux-distributie draaien. Ruwweg gezien is een Linux-distributie een besturingssysteem (zoals Windows en Mac) met als onderlaag de kern Linux en als bovenlaag de specifieke distributie. Distributies zijn op verschillende toepassingen gericht: grootschalige serveromgeving (bv. voor FaceBook of Google), thuis serveromgeving, toegankelijke desktop (o.a. Ubuntu), tablets, smartphones (o.a. Android) maar ook voor onbekendere als routers, MP3-spelers, navigatiesystemen, etc.

Linux-distributies zijn opgebouwd in modules die men relatief gemakkelijk kan verwisselen voor andere modules. Zo is het vensterbeheer één module van het geheel.

Het vensterbeheer kun je zo zien: het is alles wat je ziet (o.a. vensters en menu’s): de look en feel met eigen onderliggende technieken. Zo zijn er vele vensterbeheren ontwikkeld en in ontwikkeling.

Bekende vensterbeheren zijn Gnome2, Gnome3, KDE en XFCE die allemaal hun eigen look en feel, filosofie en onderliggende technieken hebben. Bekijk de site van Gnome3 voor meer informatie.

Filosofie van de Gnome Shell

Wanneer men de Gnome site afstruint zul je veel tegenkomen over de filosofie, principes en gedachtes waarmee Gnome3 is ontworpen en gebouwd. Denk dan aan Less is More, The shell is beautiful, etc.

Uiteindelijk komt het hierop neer: Gnome3 zou een prachtige, toegankelijke (óók voor tablets), onderscheidende, gebruikersvriendelijke schil moeten worden.

Dash

Wanneer je Gnome3 opstart zie je een leeg scherm. Om een applicatie op te starten, te wisselen van applicatievenster of workspace (virtueel bureaublad) of te zoeken naar iets, ga je naar de Dash. Wanneer je de cursor de linkerbovenhoek laat aantikken of op de super-key (Windows- of CMD-toets) indrukt verschijnt deze.

Zie hieronder een kort introductiefilmpje:

Ik gebruik de dash op de volgende manier. Ik open het altijd via de super-key. Alle programma“s en bestanden (die ik recentelijk heb aangemaakt of geopend) open ik via het zoeken. Bij het zoeken is het voordeel dat men de handen niet van het toetsenbord hoeft te halen. Het bespaart veel tijd: je hoeft niet meer met de cursor door menu’s te navigeren. Om van applicatievenster te wisselen gebruik ik zowel ALT+TAB als de Dash.

Adwaita Thema

In combinatie met Gnome3 is er een nieuw thema ontwikkeld: Adwaita. Dit thema heeft lichte grijstinten en zachte grijs-blauwe accenten en is ontwikkeld met de filosofie van Gnome3 in het achterhoofd.

In eerste instantie doet Adwaita een beetje denken aan Mac OS X, maar er zijn wat grote verschillen. Er zijn minder afleidende kleuren en de gebruikte kleuren zijn veel zachter waardoor de nadruk gaat naar de inhoud van de applicatie. Zo is de “sluit-het-venster knop” niet felrood, maar een iets donkerdere tint grijs.

Ook zijn de minimalisatie- en maximalisatieknoppen naast de sluitknop achterwege gelaten (kan nog wel via de standaard toetscombinaties). Vermoedelijk is dit gedaan omdat men in Gnome3 applicaties niet ergens “naar” kan minimaliseren en de ALT+TAB manier van window switching verbeterd is en er window snap mogelijkheden zijn.

Window snap geeft de mogelijkheid vensters snel te ordenen door ze naar de randen van het scherm te slepen. Naar de bovenste rand maximaliseerd het venster. Naar de rechtse of links kant kun je een venster naar die kant halveren. Terug vanaf de rand naar de oude venstergrootte. Dit is vooral heel handig als je graag snel vensters naast elkaar wilt zetten.

Systeeminstellingen

Een van de meest bekritiseerde veranderingen die geïntroduceerd is met Gnome3 is het System Settings venster met daarin een overzicht van alle systeeminstellingen.

Door gebruikers werden de volgende conclusies getrokken: het lijkt op System Preferences van Mac, de instelmogelijkheden zijn beperkter (dan voorheen) en de retorische vraag: “is dit overzichtelijker?”

Hoewel ik de mening ben toegedaan dat zo'n overzicht overzichtelijker en gebruiksvriendelijker is dan losse instellingdialoogjes, is het nog niet helemaal zo goed als het zou kunnen zijn. Bepaalde instellingen (met toelichting) ontbreken en het geheel voelt niet altijd consisitent aan.

Zo staat System Info onder System, terwijl je het bij Hardware zou verwachten. Op dit moment krijg je bij System Info een aantal systeemspecificaties te zien (zoals de hoeveelheid ram en processoren), maar onder een ander subtabje in Sytem Info de programmavoorkeuren voor het openen van bepaalde bestanden.

Applicatiemenu

In Gnome3 is er veel aan gedaan om alle visueel rommelig ogende elementen te voorkomen of verbeteren. Een van de zaken die op dit moment op het to-do-lijstje staan is een volledig applicatiemenu bij de applicatieicoon indicatie.

Op dit moment worden alle applicatie menu’s onder de titelbalk van elk applicatievenster getoond. Bijvoorbeeld: File - Edit - View - Search - etc.

In de toekomst zal dit worden verplaatst naar applicatie indicatie icoon welke op dit moment slechts de functionaliteit heeft om de applicatie te sluiten. Dit zorgt geeft meer ruimte voor en verbetert mogelijkerwijs de overzichtelijkheid van de applicatie.

Systeem status indicatoren

Rechtsboven elke gnome3 installatie worden de systeem status icoontjes getoond. Dit zijn gestileerde icoontjes die de status aangeven van bepaalde systeem onderdelen: batterijstatus, luidheid van het geluid, etc.

Het zou leuk zijn als de mogelijke functionaliteit ietswat uitgebreid zou worden met instelbare opties via System Settings. Zo zou het handig zijn bijvoorbeeld een systeem status indicator te kunnen aanzetten waarin je gemakkelijk je volumes (partities) kunt overzien (en mounten) en de display brightness (felheid van je scherm) kunt regelen.

Systeem status indicatie: netwerkmogelijkheden

Wanneer men drukt op een systeem status indicatie icoon, krijg je een menu met een beknopt aantal systeem instellingen en onderaan het menuutje wordt verwezen naar de uitgebreidere System Settings pagina.

Er zijn twee typen gescheiden door lichte streepjes netwerkverbinding vastgesteld: bedraad en draadloos (wireless) met daaronder een verwijzing naar de uitgebreidere instellingen pagina (Network Settings).

Met de introductie van Gnome3 is ook het framework waarin de applicaties getoond worden (GTK) verder uitgebreid. Een van de uitbreidingen is een “aan-uit” knop in plaats van het vinkje.

Het oude vinkelement in formulieren en menuutjes veroorzaakt namelijk veel gebruiksvriendelijkheid problemen: in onafgevinkte status is hij lastig te onderscheiden, zeker in systeem status menuutjes (o.a. bij Mac OS en Windows) en moet je “er maar achter komen dat het zo werkt”

Aldus wat details

Sinds de experimentele ondersteuning in Ubuntu 11.04 ben ik gebruiker en fan van de Gnome Shell. Er zijn maar weinig schillen die zo gericht zijn op productiviteit en ook met alle gemakken komen.

Naar mijn inzien is de Gnome Shell de meest gebruikersvriendelijke, elegante en inspirerende schil van het moment.